ریتم کورتیزول و ویژگی‌های کورتیزول ارائه می‌شود.

بخش اول: ریتم کورتیزول (Circadian Rhythm of Cortisol)

ریتم کورتیزول به الگوی طبیعی ترشح هورمون کورتیزول در طول یک چرخه ۲۴ ساعته اشاره دارد. این ریتم به شدت با چرخه خواب و بیداری و نور روز هماهنگ است.

الگوی معمول ریتم کورتیزول در یک فرد سالم با خواب شبانه:

1. اوج اولیه صبحگاهی (حدود ۶-۸ صبح):
سطح کورتیزول حدود یک ساعت قبل از بیدار شدن شما شروع به افزایش می‌کند.
این اوج به شما کمک می‌کند تا احساس هوشیاری و انرژی کنید و برای شروع روز آماده شوید. به آن "پاسخ کورتیزول به بیداری" (Cortisol Awakening Response) نیز می‌گویند.

2. کاهش تدریجی در طول روز:
پس از اوج صبحگاهی، سطح کورتیزول به تدریج در طول روز کاهش می‌یابد.

3. کاهش شدید در عصر و شب:
در ساعات عصر، سطح کورتیزول به پایین‌ترین حد خود می‌رسد.
این کاهش برای آرامش بدن، آماده‌سازی برای خواب و اجازه دادن به ترشح هورمون‌های دیگر (مانند ملاتونین) ضروری است.

4. کمترین سطح در نیمه‌شب (حدود نیمه‌شب تا ۲ بامداد):
در عمیق‌ترین مرحله خواب، سطح کورتیزول در کمترین حد خود قرار دارد.

ریتم کورتیزول:
سطح کورتیزول
● اوج صبحگاه
——————————● کاهش تدریجی طی روز
——————————● کمترین سطح در شب

عوامل مختل‌کننده ریتم کورتیزول:
شفت کاری شبانه
پرواز زدگی (Jet Lag)
کم‌خوابی یا بی‌خوابی
استرس مزمن
قرار نگرفتن در معرض نور طبیعی صبح
برخی بیماری‌ها (مانند سندرم کوشینگ)

بخش دوم: ویژگی‌های کورتیزول

کورتیزول که اغلب به عنوان "هورمون استرس" شناخته می‌شود، یک هورمون استروئیدی است که توسط قشر غده فوق کلیوی (آدرنال) ترشح می‌شود. عملکرد آن بسیار گسترده و حیاتی است.

۱. نقش در متابولیسم (سوخت و ساز بدن):
تنظیم قند خون: کورتیزول با تحریک تولید گلوکز از منابع غیرکربوهیدرات (گلوکونئوژنز) در کبد، سطح قند خون را در حالت ناشتا حفظ می‌کند.
متابولیسم چربی‌ها و پروتئین‌ها: باعث تجزیه چربی‌ها و پروتئین‌ها برای استفاده به عنوان انرژی می‌شود.

۲. پاسخ به استرس:
در مواجهه با استرس حاد (فیزیکی یا روانی)، ترشح کورتیزول به شدت افزایش می‌یابد.
این افزایش، انرژی فوری را فراهم می‌کند، عملکرد سیستم ایمنی را به طور موقت تغییر می‌دهد و حافظه را برای مقابله با تهدید تقویت می‌کند.

۳. اثرات ضدالتهابی و سرکوب سیستم ایمنی:
کورتیزول یک سرکوب‌کننده قوی سیستم ایمنی است.
این ویژگی باعث می‌شود از آن به صورت مصنوعی (مانند داروی پردنیزولون) برای درمان بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید یا آلرژی‌های شدید استفاده شود.

۴. تنظیم فشار خون:
کورتیزول با افزایش حساسیت عروق خونی به هورمون‌های منقبض‌کننده (مانند نوراپی‌نفرین)، به حفظ فشار خون طبیعی کمک می‌کند.

۵. تأثیر بر سیستم عصبی مرکزی:
بر خلق و خو، انگیزه و ترس تأثیر می‌گذارد. سطح غیرطبیعی آن می‌تواند منجر به اضطراب، افسردگی یا "مه مغزی" شود.

۶. تأثیر بر خواب:
همانطور که در ریتم آن توضیح داده شد، زمان‌بندی ترشح کورتیزول برای چرخه طبیعی خواب و بیداری ضروری است.

---

جمع‌بندی نهایی: تعادل کلید اصلی است :

کورتیزول یک هورمون ضروری برای زندگی است. بدون آن، بدن نمی‌تواند با استرس مقابله کند و عملکردهای حیاتی خود را حفظ کند.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که سطح کورتیزول به طور مزمن بالا یا پایین باشد.
کورتیزول بالا مزمن: می‌تواند منجر به افزایش وزن، فشار خون بالا، اختلالات خواب، اضطراب، تضعیف سیستم ایمنی و مشکلات حافظه شود.
کورتیزول پایین مزمن (مانند بیماری آدیسون): می‌تواند باعث خستگی شدید، کاهش وزن، فشار خون پایین و ضعف عضلانی شود.

بنابراین، درک ریتم طبیعی کورتیزول و ویژگی‌های متنوع آن برای حفظ سلامت کلی بدن حیاتی است. یک سبک زندگی منظم که شامل خواب کافی، مدیریت استرس و قرار گرفتن در معرض نور خورشید است، به حفظ این ریتم حیاتی کمک می‌کند.