کورتیزول یک هورمون استروئیدی است که توسط قشر غده فوق کلیوی (آدرنال) تولید و ترشح می‌شود. این غدد کوچک در بالای کلیه‌ها قرار گرفته‌اند.

کورتیزول اغلب به عنوان "هورمون استرس" شناخته می‌شود، زیرا سطوح آن در پاسخ به استرس‌های فیزیکی یا روانی به شدت افزایش می‌یابد. با این حال، این تعریف کاملی نیست و نقش‌های بسیار گسترده‌تر و حیاتی‌تری در بدن ایفا می‌کند.

وظایف و عملکردهای اصلی کورتیزول در بدن:

۱. پاسخ به استرس:
در شرایط استرس‌زا (مثل یک موقعیت خطرناک، فشار کاری شدید یا یک بیماری)، ترشح کورتیزول به سرعت افزایش می‌یابد.
این افزایش، انرژی فوری را برای بدن فراهم می‌کند تا بتواند با تهدید پیش‌رو مقابله کند (پاسخ "جنگ یا گریز").

۲. تنظیم متابولیسم (سوخت و ساز):
تنظیم قند خون: کورتیزول باعث افزایش قند خون می‌شود تا انرژی در دسترس مغز و عضلات باشد. این کار را با تجزیه پروتئین‌ها و چربی‌ها و تبدیل آن‌ها به گلوکز انجام می‌دهد.
کنترل تعادل چربی و پروتئین: بر نحوه استفاده، ذخیره و تجزیه چربی‌ها و پروتئین‌ها در بدن تأثیر می‌گذارد.

۳. اثر ضدالتهابی و سرکوب سیستم ایمنی:
کورتیزول یک ماده ضدالتهاب قوی است. به همین دلیل از داروهای کورتیکواستروئیدی (مانند پردنیزولون) برای کاهش التهاب شدید در بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید یا آسم استفاده می‌شود.
همچنین فعالیت سیستم ایمنی را سرکوب می‌کند که برای جلوگیری از واکنش‌های بیش از حد ایمنی (خودایمنی) مفید است.

۴. تنظیم فشار خون:
کورتیزول به حفظ فشار خون طبیعی کمک می‌کند.

۵. تأثیر بر چرخه خواب و بیداری:
سطح کورتیزول از یک ریتم روزانه (سیرکادین) پیروی می‌کند:
صبح‌ها: در بالاترین سطح خود است تا به شما انرژی دهد و شما را بیدار کند.
عصر و شب: به تدریج کاهش می‌یابد تا lowest سطح آن در نیمه‌شب برسد و بدن برای خواب آماده شود.

چه زمانی کورتیزول مشکل‌ساز می‌شود؟

مشکل زمانی به وجود می‌آید که سطح کورتیزول برای مدت طولانی بیش از حد بالا یا بیش از حد پایین باشد.

کورتیزول بالا مزمن (اغلب به دلیل استرس طولانی‌مدت):
می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند افزایش وزن (به ویژه در ناحیه شکم)، اضطراب، افسردگی، بی‌خوابی، فشار خون بالا، تضعیف سیستم ایمنی و مشکلات گوارشی شود